Cách đây 10 năm, mình đã có cơ hội đọc sách về nuôi dạy con của người nhật, người do thái, người đức….Mình không nhớ nội dung các cuốn sách lắm nhưng có một điều mình luôn nhớ đó là họ luôn chú trọng đến việc giáo dục sớm cho trẻ. Sau đó, mình có cơ hội được tiếp chạm với rất nhiều câu chuyện thần đồng như mới 2 tuổi đã biết đọc, 3 tuổi biết viết, 10 tuổi biết 3 ngôn ngữ khác nhau….
Từ đó, trong tâm trí mình hình thành định nghĩa về giáo dục sớm đó là phải nhồi nhét kiến thức cho con từ khi con nhỏ để con biết trước các bạn cùng trang lứa về mọi thứ.
Nhưng bây giờ, khi đã là mẹ của cậu bạn thân nhỏ tuổi, hơn nữa mình cũng làm trong lĩnh vực giáo dục được tiếp xúc với cuộc đời của rất nhiều con người , mình đã từng là một người con trong một gia đình có quá nhiều sự áp đặt, mình đã từng phải tự chữa lành và đi qua những tổn thương sâu dầy từ thời thơ ấu, mình cũng đã từng phải quay trở về phá vỡ những niềm tin giới hạn trong tâm trí.
Bởi vậy, mình đã có khái niệm rất khác về giáo dục sớm. Rất có thể bài viết này không phù hợp với phần đông cha mẹ nhưng nếu muốn trở thành những ông bố bà mẹ bình an, hạnh phúc trên con đường đồng hành cùng con thì bài viết này rất hữu ích với cha mẹ.
1. Bản chất của giáo dục.
Mục đích tối thượng nhất của giáo dục là tự giáo dục. Vì sao lại như vậy? Bởi mình tin chắc rằng bên trong mỗi người luôn có nguồn trí tuệ vô hạn giúp chúng ta cảm nhận được mình an, hạnh phúc và điều quan trọng hơn là bên trong chúng ta luôn có một chiếc la bàn định hướng cho chúng ta biết chúng ta nên làm điều gì và không nên làm điều gì.
Khả năng tối thượng của con người là TỰ NHẬN THỨC. Bởi vậy chúng ta luôn có khả năng chiêm nghiệm, suy ngẫm, đúc rút kinh nghiệm và những bài học những thông điệp cho riêng mình thông qua mỗi trải nghiệm. Đây là khả năng không một trường học nào dạy cho học sinh. Vậy nên, chúng ta cần nhìn lại chính mình để hoàn thiện hơn và tiến hóa hơn về nhận thức.
Và không ai có thể sống cuộc đời thay bạn hay con bạn. Không ai hiểu mình bằng mình hiểu mình. Vậy nên, Không một ai có thể tỏ tường tất cả những câu trả lời cho những câu hỏi quan trọng của cuộc đời của cuộc đời bạn.
Hơn nữa, kiến thức không phải là nguồn thông tin cố định. Một kiến thức mới ra đời có thể chỉnh sửa, bổ sung hoặc thay thế hoàn toàn kiến thức cũ. Một kỹ năng hoặc nghề nghiệp tốt ở thời điểm này nhưng có thể trở thành lỗi thời ở thời điểm khác. Và chỉ cần một cái chạm tay vào màn hình chúng ta có thể truy cập được vào nguồn tri thức vô tận của nhân loại.
Bởi vậy, kỹ năng quan trọng mà chúng ta cần dạy cho con trẻ đó là kỹ năng TỰ HỌC. Bản thân mình rất may mắn khi hồi còn đi học, mẹ mình đã mua cho mình rất nhiều sách tham khảo để mình tự học và tự đọc. Và bây giờ mình cũng đang tự tự về tâm lý, về khai vấn, về các cách chữa lành tự nhiên.
Nếu có khả năng tự học, tự tìm tòi, tự nghiên cứu thì chúng ta sẽ không bao giờ bị thay thế bởi bất kì con AI nào.
2. Giáo dục sớm là gì?
Theo quan niệm truyền thống giáo dục sớm là việc chúng ta dạy cho trẻ thật nhiều kiến thức ngay từ khi còn nhỏ hay dạy trẻ thật nhiều kỹ năng để trẻ có thể nạp thêm nhiều thông tin từ bên ngoài.
Nhưng theo quan điểm hiện đại thì giáo dục sớm là việc chúng ta tạo môi trường an toàn cả về vật lý lẫn tâm lý để trẻ có thể khám phá thế giới, khám phá chính bản thân mình. Và người lớn chúng ta cũng có cơ hội để phát hiện nuôi dưỡng, vun bồi, tưới tẩm những tiềm năng, những khả năng bên trong con. Để có thể khai phóng được sức mạnh phi thường bên trong một đứa trẻ
Không gian an toàn về vật lý tức chúng ta tạo ra môi trường đủ an toàn hoặc tạo ra môi trường phù hợp để con có thể thỏa sức khám phá, sáng tạo, tìm tòi, học hỏi
Môi trường an toàn về tâm lý tức chúng ta tạo điều kiện cho con làm- sai – làm lại. Khi con làm thì cha mẹ cần đặt niềm tin mang đến cho con sức mạnh rằng con hoàn toàn có thể làm được bất kì việc gì mà con mong muốn bằng việc kiên trì, bền bỉ, sáng tạo và ham học hỏi.
Khi con làm sai thì cha mẹ khuyến khích , động viên con rút ra bài học, thông điệp của riêng mình để có thể rút kinh nghiệm làm lại lần sau. Cha mẹ coi những lỗi lầm, yếu kém, khó khăn, vụng dại của con là một phần của việc trưởng thành. Bởi vậy, mục đích tối thượng của giáo dục là TỰ GIÁO DỤC.
3. Mục đích tối thượng của giáo dục sớm.
Mục đích tối thượng của giáo dục sớm là NUÔI DƯỠNG SỰ TỰ TIN, TÒ MÒ, SÁNG TẠO bên trong một đứa trẻ.
Trẻ con tò mò về mọi thứ chúng có cơ hội được nhìn thấy, được ngửi thấy, được nghe thấy, được tiếp chạm vào, thậm trí trong bộ óc của chúng chứa đầy những bức tranh, viễn cảnh, hình ảnh tưởng tượng đầy thú vị. Bởi vậy, bạn sẽ thấy có những lúc con ngồi hàng giờ chỉ để ngắm hàng kiến bì qua cửa số, có những lúc con hò reo khi được vầy một xô nước, có những lúc con ngồi cả buổi để tháo tung một một chiếc quạt để tìm hiểu cấu tạo bên trong….
Nhưng những hành động này thường bị người lớn chúng ta hiểu nhầm là nghịch ngợm, phá phách. Theo đó, chúng ta thường la mắng , trách phạt, chê bai, chỉ trích … trẻ. Những hành động của người lớn đã vô tình dập tắt đi tính tò mò, sáng tạo, sự tự tin của con trẻ. Bởi khi bị la mắng, chê bai, trách phạt, chỉ trích trẻ sẽ hiểu rằng đây là một tình huống nguy hiểm. Và từ đó não bộ sẽ kích hoạt phản ứng phòng vệ. Biểu hiện của phản ứng này là trẻ sẽ chọn KHÔNG LÀM GÌ CẢ để không bị la mắng, không bị chê bai, không bị trách phạt, không bị chỉ trích
Những hành động gây hiểu nhầm của trẻ còn là chỉ dấu vô cùng quan trọng để chúng ta phát hiện ra những tiềm năng, những khả năng bên trong của trẻ.
4. Những điều cần biết về giáo dục sớm.
Như đã chia sẻ ở trên thì giáo dục sớm là việc chúng ta phát hiện vun bồi, nuôi dưỡng và tưới tẩm những tiềm năng, những khả năng ở bên trong của con trẻ. Vậy làm sao để chúng ta làm được điều này?
Trước hết, chúng ta cần phải hiểu phương thức học tập của trẻ. Giai đoạn từ 0 đến 6 tháng tuổi là giai đoạn não bộ của trẻ phát triển nhanh và mạnh nhất. Bởi vậy, trong giai đoạn này trẻ học tập nhanh nhất. Bằng chứng là trong những năm tháng đó, trẻ tập lẫy, tập ngồi, tập bò, tập đứng, tập đi, tập nói…..
Phương pháp học tập chủ yếu của trẻ là quan sát, hấp thu, mô phỏng những hành vi của người lớn. Bởi vậy, giáo dục sớm không hẳn là việc chúng ta nhồi nhét vào đầu trẻ những kiến thức từ bên ngoài mà là việc bậc làm cha làm mẹ điều chỉnh lại hành vi của mình để trẻ có thể học tập và bắt chước hay nói cách khác là chúng ta cần làm gương cho trẻ.
Bởi trẻ không học thông qua lời giao giảng của người lớn trẻ học từ việc quan sát và bắt chước những hành vi của người lớn.
Cũng trong giai đoạn này trẻ sẽ hấp thu mọi lời nói của người lớn bất kể lời nói đó là đúng hay sai thì trẻ cũng mang theo trong suốt cuộc đời này. Vậy nên, nếu bạn muốn con trở thành một người như thế nào thì bạn hãy trở thành một người như thế ấy.
Bản thân mình luôn rèn luyện 3 thói quen quan trọng đó là luyện tập yoga, đọc sách, viết lách. Bởi mình muốn con mình cũng yêu thích luyện tập thể dục thể thao, yêu thích việc học tập cả đời, yêu thích việc viết lách.
5. Cha mẹ cần chuẩn bị những gì để giáo dục sớm cho con.
Đây là câu trả lời mình không thể trả lời một cách rốt ráo. Bởi mình cũng đang trên hành trình giáo dục sớm cho con. Mỗi giai đoạn, mình lại chuẩn bị những kiến thức, kỹ năng khác nhau
Theo quan niệm truyền thống thì giáo sớm là chúng ta cần phải trang bị cho trẻ thật nhiều kiến thức. Nhưng theo quan niệm hiện đại thì cha mẹ cần phải chuẩn bị cho mình thật nhiều kỹ năng, trí tuệ, làm chủ cảm xúc để có thể yêu thương, thấu hiểu con người TOÀN VẸN của con. Và điều đặc biệt hơn nữa là cha mẹ cần phải TRƯỞNG THÀNH VỀ MẶT TINH THẦN trước con để con có thể NOI GƯƠNG cha mẹ.
Một trong những hiểu hiện của cha mẹ trưởng thành về tinh thần là trì hoãn ham muốn, cân nhắc trước sau, nhận lãnh trách nhiệm, tôn trọng sự thật.
Một trong những biểu hiện của cha mẹ yêu thương con đúng cách là cha mẹ vừa công nhận, ghi nhận những sự nỗ lực, cố gắng của con cho dù sự nỗ lực, cố gắng đó là nhỏ nhất. Cha mẹ biết ơn, trân trọng tất cả những gì thuộc về con cho dù đó là nhược điểm. Vì ở đâu có nhược điểm thì ở đó có sự phát triển. Đồng thời cha mẹ cũng cần giúp đỡ con vượt qua những yếu kém, khó khăn, lỗi lầm, vụng dại, những nỗi khổ niềm đau của con để con có thể trưởng thành hơn và tiến hóa hơn về nhận thức.
Để yêu thương không trở thành gánh nặng thì chúng ta cần thấu hiểu con. Thiền sư Thích Nhất Hạnh nói thấu hiểu là tên gọi khác của yêu thương. Có hiểu mới có thương.
Sau tất cả những sự cố gắng, nỗ lực để trở thành những người cha, người mẹ trưởng thành về mặt tinh thần, yêu thương và thấu hiểu con là để con chúng ta có cảm giác AN TOÀN VỀ TÂM LÝ để nuôi dưỡng một em bé bình an, hạnh phúc phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần.
Cha mẹ thân mến! Trên đây là một vài quan điểm của mình về việc giáo dục sớm cho trẻ. Nếu cha mẹ thấy bài viết hay và hữu ích hãy cho mình một nút chia sẻ đến với những ai cần tri thức này. Và nếu có quan điểm nào khác thì cha mẹ vui lòng để dưới phần bình luận nhé. Cảm ơn cha mẹ đã đón nhận. Xin chào và hẹn gặp lại cha mẹ ở bài viết lần sau.
