Làm sao để nuôi dạy con đúng cách? “Chị đã dạy nó bao điều hay lẽ phải nhưng nó không nghe. Nó nghe lời của lũ bạn chơi điện tử hút thuốc lá” có trường hợp “chị đã tốn không biết bao nhiêu công sức, tiền bạc để cho nó học trường quốc tế nhưng sao nó vẫn cứng đầu cứng cổ” hay “chị đã dạy bảo nó rồi nhưng nó đâu có nghe”….
Đó là những lời than thở của 3 trong số rất nhiều bà mẹ đến với mình. Có lẽ một số mẹ sẽ nghĩ rằng mình mới đang mang thai lần đầu làm sao có kinh nghiệm nuôi dạy con đúng cách.
Tuy nhiên, mình cũng đã từng là một người con và cũng là nhà khai vấn tỉnh thức có cơ hội tiếp xúc và đồng hành cùng rất nhiều ông bố bà mẹ trên hành trình nuôi dạy con cái nên trong bài viết này mình sẽ chia sẻ với cha mẹ một số góc nhìn về việc nuôi dạy cuốn đúng cách.
1. Nuôi dạy con đúng cách là không ai dạy ai cả.
Nuôi dạy con đúng cách là không ai dạy ai cả. Nghe thật phi lý nhưng đó lại là sự thật.
Trước đây, mình nghĩ rằng để con học hành giỏi Giang, thành tài và thành công trong cuộc sống thì mình phải có cách nuôi dạy con đúng cách nhưng sau bao nhiêu buổi làm việc với những ông bố bà mẹ và chiêm nghiệm lại về cuộc sống của một người làm con như mình thì mình lại nghĩ thật ra chẳng ai dạy ai cả.
Vì sao ư?
Chúng ta cứ nghĩ rằng ta sinh ra con thì con là của ta. Nhưng trên thực tế con đến với cuộc đời này chỉ thông qua ta mà thôi. Con còn là con của cộng đồng, của xóm làng, của trời đất, vũ trụ, thiên nhiên bao là rộng lớn. Vậy nên, một ngày nào đó mà bạn không thấy con bạn giống như những mà bạn muốn thì cũng chớ có buồn.
Vì con còn tiếp nhận rất nhiều tri thức từ những nơi khác ngoài gia đình. Cùng một kiến thức, trí tuệ có khi bạn dạy con nhưng con lại không thể tiếp thu nhưng một nhân duyên nào đó từ bên ngoài sẽ giúp con hiểu ra.
Giống như mình, hồi trước, mẹ mình vẫn hay phàn nàn về việc mình rất rất ít khi gọi điện hỏi han mẹ ở nhà. Vì lúc đó, mình thấy giữa mẹ và mình còn quá nhiều khoảng cách thế hệ và khi nói chuyện với mẹ thì tư tưởng hai mẹ không gặp nhau nên rất dễ xảy ra xung đột. Nhưng kì lạ thay mình chơi thân với mới cô giáo dạy đại học và sau này cũng là người chị thân thiết. Mình học được ở cô rất nhiều. Từ ngày, tâm sự với cô mình đã chăm chỉ gọi điện về cho mẹ
Khi còn nhỏ, mình luôn trong vòng tay chăm sóc của gia đình và thầy cô. Nhưng khi đã lớn mình có cơ hội được đi nhiều, trải nghiệm nhiều ở những vùng đất mới. Đặc biệt, mình tiếp thu rất nhiều tri thức từ sách vở, từ các lớp phát triển bản thân. Vậy nên, mình thấy rằng tuy cha mẹ cho mình hình hài này, thân xác này, và cho mình những bài học vỡ lòng mình luôn trân trọng và biết ơn điều đó. Nhưng mình hoàn toàn có thể tiếp thu tri thức từ rất nhiều nguồn khác nhau.
Và chúng ta nghĩ rằng chúng ta là người lớn, chúng ta có nhiều năm sống trên cuộc đời hơn con, chúng ta có nhiều kinh nghiệm sống, nhiều trải nghiệm hơn con. Nhưng cha mẹ có chắc rằng những kinh nghiệm, trải nghiệm của ba mẹ là đúng đắn?. Và nếu là đúng đắn thì cha mẹ có chắc rằng nó phù hợp với tổng thể với cùng màu nhiệm của con?
Dẫu biết rằng những bài học, những kinh nghiệm, những trải nghiệm của cha mẹ là vô cùng đáng quý nhưng rất có thể nó chỉ phù hợp với hoàn cảnh, với tài năng của cha mẹ nhưng nó lại không phù hợp với hoàn cảnh và tài năng của con.
Mình tiếp xúc với rất nhiều cha mẹ tinh tấn, học cao, hiểu rộng có rất nhiều những bài học những kinh nghiệm, trải nghiệm nhưng lại chưa biết cách áp dụng với con sao cho mềm mỏng, sao cho phù hợp. Vậy nên, dù những bài học, kinh nghiệm, trải nghiệm có quý giá đến đâu thì cũng trở thành bị kịch cho cả cha mẹ và con cái nếu không biết cách áp dụng thông minh và mềm mỏng.
Gia đình mình cũng vậy! Công việc mẹ mình đang làm là một cô giáo dạy tiểu học, bố mình làm trong quân đội hiện đã nghỉ hưu. Đối với mẹ mình thì giáo viên là cả bầu trời nhân cách và hoàn toàn phù hợp với phụ nữ. Vì giáo viên có thể nuôi dạy con đúng cách, có nhiều thời gian cho gia đình, công việc ổn định không bếp bênh…
Vậy nên, mẹ mình cũng hướng hai chị em mình theo nhà giáo. Nhưng bản thân mình lại thấy mình hoàn toàn không phù hợp vì mình không thích làm những công việc lặp đi lặp lại trong nhiều năm, mình cũng không thích nói nhiều….và chị mình cũng vậy. Vậy nên, cả hai chị em mình đều không theo giáo viên. Mặc dù bây giờ cả mình và chị mình điều hoạt động trong lĩnh vực giáo dục.
Trước đây, chị mình làm cán bộ ngân hàng nhưng cách đây 3 năm chị mình chuyển hướng sang làm huấn luyện viên yoga và huấn luyện viên dinh dưỡng. Còn mình bây giờ làm y và khai vấn tỉnh thức.
Bạn thấy đấy những kinh nghiệm, trải nghiệm của mẹ mình thật sự là quý giá nhưng kì thực nó chỉ thật sự quý giá và phù hợp với mẹ mình mà thôi.
Vậy nếu không phải là dạy dỗ thì chúng ta – những bậc cha mẹ nên làm gì? Dưới góc nhìn của một nhà khai vấn tỉnh thức thì mình nghĩ rằng chúng ta chỉ nên là người quân sư hay đồng hành cùng con cái giống như công việc mình đang làm với rất rất nhiều những ông bố bà mẹ khác.
Làm quân sư hay người đồng hành chỉ là người khai phóng, khai mở và chấp cánh cho những tài năng và ước mơ của con trẻ mà thôi. Điều quan trọng nhất khi làm quân sư hay người đồng hành là là dạy cho trẻ biết cách chịu trách nhiệm về cuộc đời mình, về những gì mình đã làm, khai phóng những khả năng tiềm ẩn bên trong trẻ.
2. Nuôi dạy con đúng cách tức là lấy bản thân làm thân giáo.
Thật ra không có công thức chung nào cho việc nuôi dạy con đúng cách. Vì mỗi đứa trẻ là một bản thể vô cùng độc đáo và màu nhiệm. Chúng có những trải nghiệm, kinh nghiệm và thế giới quan riêng của mình.
Vậy nên, phương pháp giáo dục này có thể tốt cho em bé này nhưng lại là điều tối kị cho em bé kia. Nhưng bản thân mình quan sát được và chiêm nghiệm từ chính cuộc đời mình ra thì phương pháp nuôi dạy con đúng cách mà mình vẫn thường hay hướng dẫn thân chủ của mình là thân giáo.
Vậy thân giáo là gì? Thân tức là thân thể, bản thân, chính mình, giáo tức giáo dục, dạy dỗ, thân giáo tức lấy chính bản thân mình làm tấm gương để dạy dỗ con cái.
Mình lấy ví dụ chính mẹ mình cũng đã từng thân giáo với mình ở một số khía cạnh như:
Mình còn nhớ sau khi sinh hai chị em mình và cụ thể khi mình lên 3, 4 tuổi, mẹ mình mới đi học chuyên nghiệp (học cao đẳng) ~ lúc đó mẹ mình tầm 30 tuổi. Vậy là hình ảnh đầu tuần bắt chuyến tàu đi học và cuối tuần trở về từ chuyến tàu đó khắc sâu trong tâm trí mình. Rồi mình vẫn nhớ như in những buổi tối thứ 6, thứ 7 mẹ mình vẫn ngồi cặm cụi đèn sách cho tới khuya. Vì ban ngày mẹ mình vẫn phải làm việc đồng áng để có thóc, có gạo ăn như bác nông dân.
Hồi còn nhỏ mình thấy hình ảnh mẹ mình ngồi cặm cụi đèn sách là chuyện rất rất bình thường. Nhưng khi mình lớn lên và cụ thể là bây giờ bằng tuổi mẹ khi ấy mình thấy hình ảnh đó thật phi thường. Vì mình hiếm thấy có một người phụ nữ đã lập gia đình, có 2 con nhỏ rồi và đặc biệt lại ở thời mẹ mình mà vẫn còn đi học. Vậy là từ ngày rời giảng đường đại học mình chưa bao giờ có ý định dừng hẳn việc học có chăng là mình chỉ tạm thời nghỉ trong một thời gian.
Hay bố mẹ mình là người rất thích đi bộ, tập thể dục dưới tán cây hay dưới ánh mặt trời điều đó cũng truyền cảm hứng để mình luyện tập thể dục thể thao rèn luyện sức khỏe thân tâm.
À còn một điều nữa mà mình phải thầm cảm ơn mẹ mình đó là hồi còn nhỏ mẹ mình không bao giờ mua đồ ăn nhanh như bánh kẹo, xúc xích, nạp sườn, kem …. về cho mình ăn. Đồ ăn vặt của mình chủ yếu là những loại trái cây mọng nước như chuối, đu đủ, cam, bưởi, ổi, táo, hồng xiêm…mùa nào thức ấy.
Và mình vẫn giữ thói quen ấy cho đến tận bây giờ. Nếu bạn nào học hay tìm hiểu về dinh dưỡng sẽ thấy đồ ăn nhanh có sức tàn phá sức khỏe thể chất và tinh thần như thế nào. Ngược lại trái cây mọng nước là trợ thủ đắc lực để nâng cao sức khỏe ra sao?
Nhưng ngược lại có một vài khía cạnh mẹ mình chỉ khẩu giáo (nuôi dạy con bằng cách gia giảng đạo lý, nói cho con nghe những điều hay lẽ phải để con làm theo ý của mình nhưng cha mẹ không bao giờ làm điều đó).
Ví dụ như mẹ mình thường xuyên nói với mình rằng con phải học tập cách kiểm soát cảm xúc không được nổi cáu hay tức giận nhưng mẹ mình lại thường xuyên cái gắt, tức giận với mình. Nhiều lúc mình còn có suy nghĩ cực đoan rằng không biết mình có phải con mẹ không nữa.
Chính vì vậy mà cho dù đã học qua biết bao nhiêu lớp học về quản trị cảm xúc và hiện mình đang khai vấn về cảm xúc nhưng thỉnh thoảng mình vẫn nổi cáu với chính mình và nhả độc lên những người xung quanh. Chỉ có điều khi thực hành tỉnh thức mình đã đỡ hơn rất rất nhiều so với mình của ngày xưa. Mình biết mình không phải là người hoàn hảo mình chỉ có thể hoàn thiện bản thân theo thời gian mà thôi.
Vì sao thân giáo lại hiệu quả hơn khẩu giáo?
Đơn giản là ngoài việc nghe những lời cha mẹ nói trẻ còn nhìn vào những hành động, thói quen của cha mẹ. Nếu những lời nói mà không ăn khớp với hành động trẻ sẽ khinh lờn và và không tiếp thu. Vậy nên, dù cha mẹ nói ít nhưng hành động mẫu mực thì trẻ cũng sẽ học hỏi và noi theo hình mẫu của cha mẹ.
Bản thân mình cũng vậy! Mình luôn có suy nghĩ rằng hành trình làm mẹ bắt đầu từ khi mình sinh ra. Bởi những tư duy, suy nghĩ, lời nói, hành động, cử chỉ, thói quen của bản thân sẽ ảnh hưởng đến cả cuộc đời của em bé sau này.
Vậy nên mặc dù trước đó mình đã có ý thức luyện tập thể dục thể thao, học tập phát triển bản thân nhưng khi phát hiện mang thai em bé đầu tiên mình càng chú trọng đến việc tu dưỡng tâm tính. Mặc dù thỉnh thoảng mình vẫn có những tư duy, suy nghĩ, cử chỉ, hành động, lời nói, thói quen chưa thật sự chuẩn chỉnh nhưng mình tin chắc rằng có ý thức rèn luyện sẽ tốt hơn là việc chẳng làm gì cả. Và điều đặc biệt mình học cách nâng cao trí tuệ cảm xúc để con mình hưởng lợi từ điều đó. Nếu muốn có đời sống cảm xúc phong phú, nình an, hạnh phúc bạn hãy tham gia khóa học này nhé!
3. Để nuôi dạy con đúng cách thì cha mẹ phải sống tốt phần đời của mình.
Mình thường ví cha mẹ như một mảnh đất. Còn con cái như một hạt mầm. Nếu một hạt mầm được gieo vào mảnh đất tươi tốt, màu mỡ thì hạt mầm sẽ đâm trồi nảy lộc, sinh trưởng và phát triển một cách mạnh mẽ. Nếu hạt mầm được gieo vào một mảnh đất bạc màu, thiếu chất dinh dưỡng thì hạt mầm sẽ dần bị gầy yếu, xanh xao và rất có thể hạt mầm sẽ không thể đâm trồi, nảy lộc, sinh trưởng và phát triển được. Hoặc nếu có lớn lên được thì con cũng chỉ là một cái cây yếu ớt, thiếu sức sống mà thôi.
Bởi vậy mới có câu nói “nhìn cây sửa đất, nhìn con sửa mình”
Cha mẹ cũng vậy! Để nuôi dạy con đúng cách cha mẹ hãy sống tốt phần đời của mình. Hãy là một mảnh đất màu mỡ, giàu dưỡng chất để con có thể lớn lên một cách khỏe mạnh không chỉ về thể chất mà còn cả tinh thần.
Vậy màu mỡ, dưỡng chất của mẹ cha ở đây là gì? Đó chính là một con đường hạnh phúc, bình an, vững chãi chân thật bên trong. Cha mẹ phải có con đường hạnh phúc của riêng mình. Con đường đó không phụ thuộc vào bất kì hoàn cảnh nào bên ngoài. Mà nếu có phụ thuộc thì cũng chỉ nên là nhất thời mà thôi. Khi làm được điều này! Cha mẹ sẽ bớt những kì vọng, áp đặt không phù hợp lên con cái. Con cái cũng theo đó mà có con đường hạnh phúc của riêng mình.
Một người bình an, hạnh phúc, vững chãi chân thật bên trong thì sẽ có con mắt nhìn thông suốt, tấm lòng bao dung có thể chấp nhận những sự khác biệt và cả những lỗi lầm, vụng dại của con. Bản thân mình cũng đang đi trên con đường trân phúc của riêng mình bằng cách luyện tập yoga ( tốt cho cả thân – tâm – trí ) và vun bồi trí tuệ cảm xúc để đưa năng lượng bình an đến với con. Nếu muốn cha mẹ hãy tham giá khóa học trở thành huấn luyện viên yoga của chính mình và khóa học nâng cao trí tuệ cảm xúc do mình chính mình đồng hành nhé
4. Nuôi dạy con đúng cách là cha mẹ phải nhìn nhận con như con vốn là.
Mỗi người sinh ra đều được tạo hóa ban cho những điểm mạnh và điểm yếu. Theo đó mỗi em bé điều là một thiên tài. Nếu cha mẹ biết cách nuôi dưỡng những tài năng sẵn có của con thì con sẽ trở thành một em bé thành công, hạnh phúc trên chính con đường của mình.
Nhà thiên tài học Albert Einstein nói rằng “mỗi đứa trẻ đều là một thiên tài nếu bạn bắt một con cá thể hiện tài năng bằng việc leo cây, thì cả đời nó sẽ sống và tin rằng nó là một kẻ ngốc”
Mình cũng đã từng tin rằng mình một đứa ngốc ngếch khi lọt vào môi trường chỉ toàn bạn học giỏi toán, lý, hóa. Mình nhìn các bạn học giỏi mấy môn đó như siêu nhân, như thiên tài còn mình thì có cố gắng mấy cũng chỉ ở mức trung bình.
Vậy nên, dù đã học hành rất cố gắng và chăm chỉ mình cũng chỉ thi đậu ở trường top trung bình. Mãi mãi về sau khi lớn lên mình mới đọc sách, tham gia rất nhiều các lớp học phát triển bản thân khác nhau, mình mới nhận ra một điều rằng mình còn rất nhiều những khả năng khác mà người khác không có. Lúc đó, mình thêm phần tự tin hơn rất rất nhiều.
Nhưng hiện nay có không ít cha mẹ coi con là vật trang trí của mình. Vậy nên, cha mẹ ép con từ bỏ ước mơ để theo học những ngành học được xã hội công nhận và nể phục.
Có những bậc cha mẹ thì nhìn nhận con cái như một cục nợ chỉ cần đi làm, kiếm tiền rồi mang tiền về cho con học ở những trường quốc tế hay đi du học nước này, nước kia..
Hay có những đứa trẻ sinh ra đã gánh trên vai ước mơ còn dang dở của cả cha lẫn mẹ…
Hay có những em không dám thể hiện tài năng của bản thân chỉ vì môn học đó không được coi trọng ở trường ở lớp….
Các bậc cha mẹ đã không ngừng nhào nặn con trở thành một người mà cha mẹ muốn để rồi con mất đi bản sắc con vốn là. Rất có thể đứa trẻ đó vẫn có thành tựu, thành công nhất định nhưng nó không bình an và hạnh phúc – một thức đo uy tín và đáng tin cậy nhất về ý nghĩa cuộc đời.
Vậy nên, để nuôi dạy con đúng cách cha mẹ cần nhìn nhận con như con vốn là chứ không phải nhìn nhận con như cha mẹ muốn là.
5. Nuôi dạy con đúng cách là để con được là chính mình.
“Em ghét mẹ em, em ước mẹ em không sinh em ra đời”. Đó là lời tâm sự của một cậu bé 15 tuổi. Thật ra trong thoáng chốc mình cũng đã từng ghét mẹ mình chỉ vì mẹ mình quá áp đặt, quá đặt để mình phải làm điều này, mình phải làm điều kia thì mới tốt nhưng mình chưa từng có ý nghĩ rằng “ước mẹ mình không sinh mình ra đời” như em.
Em nói em thích bơi lội, thích tham gia giải bơi cùng các bạn chính vì thế mà em chểnh mảng việc học toán và rồi điểm toán của em được có 9 không phải 10 như mẹ kì vọng, càng ngày mẹ càng kì vọng cao ở em mà em thấy áp lực, ngột ngạt. Em ước em có thêm một người em hoặc người anh nữa để sẵn sẻ bớt một phần kì vọng của mẹ về em…
Từ bao giờ, những kì vọng của cha mẹ đặt lên con cái trở thành những áp lực vô hình làm cho sợi dây liên kết tình mẫu tử thiêng liêng trở nên đứt gãy, làm cho các bậc phụ huynh không khỏi ạ thất vọng , con trẻ không khỏi áp lực.
Cha mẹ nhào lặn con thành con người mà con không hề mong muốn khiến cho con trẻ rơi vào một số bệnh tâm lý như rối loạn lo Âu, tự kỷ, trầm cảm…
Thoạt nghe thì cha mẹ sẽ tưởng rằng con mình đang giả vờ nên mới vậy. Hồi bé cha mẹ cũng bị đánh đòn, cũng bị chửi, bị mắng mà có sao đâu…nhưng cha mẹ lại quên mất một điều rằng lối sống thành thị ít được tiếp xúc với thiên nhiên, cỏ cây hoa lá khiến cho một con người tăng nguy cơ mắc các bệnh về tâm lý hơn.
Vả lại hồi xưa khi bị cha mẹ đánh đòn , chửi mắng thì còn có bạn, có bè chơi cùng và cũng khoe nhau những trận đòn roi lằn mông, rồi lại cùng nhau cười ồ bởi những trò nghịch ngợm thì ngày nay sau khi nghe những lời oán trách, than vãn của cha mẹ trẻ lại phải nhốt mình trong bốn bức tường hoặc lại quay cuồng trong những lớp học thêm, hay làm bạn với màn hình máy tính….
Tuy cùng bị chửi, bị mắng, bị tác động vật lý nhưng hồi xưa có môi trường lành tính để con trẻ giải tỏa nhưng ngày này thì con trẻ phải cô độc chịu đựng một mình trong bốn bức tường hoặc quay cuồng trong các phòng học thêm. Mà nói rằng có môi trường lành tính để giải tỏa cũng chưa hẳn đã đúng. Vì trong quá trình làm khai vấn tâm lý mình gặp rất nhiều những người thành đạt trong cuộc sống mang theo những vết thương thời thơ ấu đến tận bây giờ. Nó chi phối cách họ đối xử với bản thân và những người xung quanh.
Để con thực sự bình an, hạnh phúc thì các bậc cha mẹ hãy đồng hành cùng con trên con đường khám phá bản thân, để con được là chính mình. Bởi con người hạnh phúc nhất khi được là chính mình. Nếu con trở thành một người thành đạt, nhiều thành tựu trong cuộc sống nhưng đó không phải con đường con chọn, không phải công việc mà con yêu thích thì con cũng sẽ không hạnh phúc.
Tổng kết: mẹ bầu thân mến! Tuy thời điểm này là quá sớm để bàn về việc nuôi dạy con đúng cách nhưng mình tin chắc rằng sự chuẩn bị này sẽ không bao giờ dư thừa để cha mẹ gạn đục khơi trong khi bước vào hành trình đồng hành cùng con cái. Rất cảm ơn cha mẹ đã đọc bài viết. Xin chào và hẹn gặp lại.
